اولین محفل تدبری

۱۰ شهریور ۱۴۰۵
۱۷:۵۱

پیوند تلاوت فاخر و تدبر کاربردی در کهن‌شهر قزوین

آغاز سلسله‌نشست‌های «بهار قرآن» با الگوی همنوایی تلاوت و تبیین

نخستین محفل تدبری کانون توحید با محوریت آیه ۱۲۸ سوره توبه و تشریح «رحمة للعالمین» توسط حجت‌الاسلام والمسلمین عباس قدس برگزار شد.

لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

نخستین نشست از سلسله‌محافل تدبرمحور «بهار قرآن» با هدف بازگرداندن مفاهیم وحیانی به متن تصمیم‌سازی‌های زندگی فردی و اجتماعی، همزمان با شب ولادت باسعادت حضرت ختمی‌مرتبت محمد مصطفی(ص) و امام جعفر صادق(ع) (شامگاه شنبه ۷ شهریور)، در مسجد تاریخی فاطمه‌زهرا(س) (آقاکبیر) واقع در خیابان عبیدزاکانی قزوین برگزار شد.

این رویداد قرآنی که به همت کانون فرهنگی هنری توحید مسجد فاطمه‌زهرا(س) و با مشارکت سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری قزوین طراحی شده است، با شکستن قالب‌های یک‌طرفه و سنتی و پرهیز از نگاه‌های تشریفاتی به قرآن کریم، الگویی نوین از «همنوایی هنر تلاوت و عمق تدبر» را به جامعه مخاطبان، به‌ویژه نسل نوجوان و جوان، ارائه کرد. در این محفل، موسیقی تلاوت و شکوه صوت قاریان برجسته، بستری برای تثبیت عاطفی معارف کاربردی کلام‌الله مجید شد.

محور این نشست، تبیین سیره نورانی پیامبر گرامی اسلام(ص) و معنای «رحمة للعالمین» بر مبنای آیه محوری ۱۲۸ سوره مبارکه توبه («لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ») بود.

پیش‌درآمد تدبری؛ گره‌گشایی از حقیقت «اعراف» در نظام مدیریت محشر

پیش از آغاز بخش نخست تبیین، در گفتگویی تعاملی میان مجری برنامه، سید محمدحسن بابایی، و استاد حجت‌الاسلام والمسلمین حاج عباس قدس (از اساتید و پژوهشگران برجسته حوزه تفسیر و تدبر)، پرسشی درباره ماهیت «اعراف» مطرح شد.

حجت‌الاسلام قدس با زبانی تمثیلی و رسا، اعراف را «ستاد فرماندهی و مدیریت محشر» نامید و اظهار داشت:

«همان‌گونه که در معادلات کلان کشوری یا نظامی، ستاد مرکزی همه فرایندها را هدایت می‌کند، اعراف نیز موضع تسلط و فرماندهی اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) و پنج‌تن آل‌عبا بر کل صحنه قیامت است. آنان که در اعراف مستقرند، ناظر و مدیر عبور انسان‌ها به سمت بهشت و جهنم هستند. شکوه و عظمت وجودی اصحاب اعراف به قدری چشم‌نواز و دلرباست که حتی بهشتیان در مسیر ورود به رضوان الهی، مجذوب تماشای این ستاد نورانی می‌شوند و چشم از آنان برنمی‌دارند.»

بخش اول بیانات استاد قدس؛ کالبدشکافی واژه «رحمت» و مهندسی نیازهای انسان

در ادامه برنامه، حجت‌الاسلام والمسلمین قدس با ورود به بحث تدبریِ آیه محوری، با بازتعریف دقیق ریشه‌های لغوی، دو واژه کلیدی «رحمت» و «عالمین» را کالبدشکافی کرد:

رحمت، یعنی رفع نیاز نه صرفاً دلسوزی انفعالی:
برخلاف تصور عامیانه که رحمت را مساوی مهربانی حسی می‌داند، در منطق وحی «رحمت» به معنای رفع خلاء و برطرف‌کردن نیاز واقعی طرف مقابل است. «رحمان» پاسخ‌دهنده به نیازهای عمومی تمام خلایق و «رحیم» برطرف‌کننده نیازهای ویژه و اختصاصی سالکان و مؤمنان است.

تطبیق قرآن با نیازهای پنج‌گانه بشری:
ایشان با گریزی علمی به نظریات نیازسنجی بشر (نظیر سلسله‌مراتب آبراهام مازلو) و پیوند آن با آیه ۲۰ سوره حدید («لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَ تَکاثُرٌ…»)، نشان داد که انسان در طول عمر خود نیازهای متفاوتی را از بازی، سرگرمی، زیبایی‌خواهی تا تفاخر و تکاثر تجربه می‌کند؛ اما برطرف‌کننده بنیادین تمام این عطش‌ها، رحمت الهی است.

رسول خدا(ص)؛ نقطه پیوند همه عوالم با سرچشمه رفع نیاز:
پیامبر اسلام «عینِ رحمت» است؛ یعنی وجود مبارکش تجسم رفع نیاز است. تعبیر «عالمین» جمع عوالم است؛ پیامبر تنها برای جامعه انسانی نیامده، بلکه از عالم ذر و ارواح تا جنین، دنیا و عوالم پس از مرگ، واسطه رحمت و پاسخگوی نیاز تمام موجودات است.

تجلی پیام وحی با تلاوت قاری ممتاز کشوری

پس از پایان مرحله نخست تدبر، امیررضا مهرداد، از قاریان برجسته و ممتاز کشور، در جایگاه تلاوت قرار گرفت و با صوتی دلنشین، آیاتی از سوره مبارکه توبه و آیه شریفه ۱۲۸ را تلاوت کرد. تلاوت این آیات در فضایی سرشار از معنویت، سبب شد تا مفاهیم عقلی و تدبری بیان‌شده، در جان و روان مخاطبان نشسته و فضای حسی مسجد را متحول سازد.

بخش دوم بیانات استاد قدس؛ درک رنج‌های امت، حقیقت نام «محمد» و ایستادگی مؤمنانه

در بخش دوم تدبر، حجت‌الاسلام والمسلمین قدس با اشاره به فرازهای پایانی سوره توبه و شرایط حساس نزول این سوره (بسیج عمومی برای جهاد تبوک و آزمون نصرت ولیّ خدا)، به تبیین پیوند عاطفی و تکوینی پیامبر با امتش پرداخت:

خار در پای امت، خنجر در چشم پیامبر:
ایشان در تشریح عبارت «عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ» خاطرنشان کرد: «”عَنَت” یعنی مشقت، سختی و گرفتاری. رسول خدا(ص) مانند مادری دلسوز است که اگر خاری در پای فرزندش برود، گویی به چشم او فرو رفته است. هر دشواری، فقر، تنگنا و رنجی که بر مؤمنان وارد شود، قلب پیامبر را به درد می‌آورد.»

راز نام مبارک «محمد»؛ واکنش فطری انسان به زیبایی:
استاد قدس در بازخوانی مفهوم «حمد» بیان داشت: «حمد، واکنش بی‌اختیار و اختیاری انسان زیباشناس در برابر کمال و خیر مطلق است. رسول خدا بدان سبب “محمود” و “محمد” است که مظهر بالاترین زیبایی‌های آفرینش است. انسانی که فطرتش زنده باشد، در مواجهه با این اوجِ فضیلت، زبان به حمد و درود می‌گشاید؛ درست برعکس کسانی که بر اثر انحرافِ حس، بوی تعفنِ دنیا را بر عطر نبوی ترجیح می‌دهند.»

درس‌های آیه توبه برای جامعه امروز:
ایشان با تأکید بر لزوم همراهی با خط ولایت و حضور در صحنه‌های جهاد فرهنگی و اقتصادی، تأکید کرد: نصرت دین هزینه دارد و هرکس در این مسیر کوتاهی کند، پیامبر و دین خدا زمین‌گیر نمی‌شوند، بلکه خود انسان متضرر می‌شود؛ چرا که خداوند رسولش را حتی در تنهاییِ غار ثور نیز یاری نمود. مؤمنان نیز باید اخلاق نبوی را در جامعه پیاده کنند و با حفظ وحدت و مهربانی درونی (رَءُوفٌ رَحِيمٌ)، سختی جنگ ترکیبی و تحریم‌های دشمن را در سایه اقتدار معنوی تاب بیاورند.

همنوایی دوباره تلاوت

در ادامه، علی غلامی، دیگر قاری ممتاز کشوری، به تلاوت بخش دیگری از آیات سوره توبه پرداخت و با انتخاب مقامات متناسب با لحن انذار و تبشیر آیه، جلوه‌ای نو از انسجام کلام وحی را به نمایش گذاشت.

اجرای تواشیح رضوان

همچنین، گروه تواشیح و همخوانی «رضوان» با اجرای اثر جدید خود در مدح و ثنای پیامبر گرامی اسلام(ص) به دو زبان عربی و فارسی، شور و نشاط معنوی ویژه‌ای به این جشن قرآنی بخشید.

پیوند نسلی و نشاط مسجدی؛ مسابقه ویژه کودکان و نوجوانان

از ویژگی‌های بارز این نشست، توجه ویژه به حضور خانواده‌ها و طراحی بخش اختصاصی برای کودکان و نوجوانان بود. در بخش پایانی مراسم، مهدی مددخانی، مجری محبوب و توانمند صدا و سیمای مرکز قزوین، با حضور پرانرژی در جمع نونهالان، مسابقات مهارتی و شاد قرآنی را اجرا کرد که با استقبال پرشور خانواده‌ها همراه شد. در پایان، به کلیه کودکان و نوجوانان حاضر در جلسه، هدایایی به رسم یادبود اهدا گردید تا خاطره‌ای شیرین از حضور در خانه خدا در اذهان آنان ثبت شود.

سخن پایانی و تداوم طرح

سلسله‌نشست‌های تدبرمحور «بهار قرآن» به عنوان الگویی بومی در عرصه گفتمان‌سازی قرآنی، قرار است با دعوت از اساتید برجسته تفسیر و قاریان ممتاز بین‌المللی در مسجد فاطمه‌زهرا(س) (آقاکبیر) قزوین ادامه یابد تا گامی مؤثر در جهت ترویج انس تدبری با قرآن کریم و تقویت زیست مؤمنانه در محلات برداشته شود.